Tradycyjne szopki bożonarodzeniowe

Kiedy nadchodzą pierwsze mrozy i coraz mniej czasu dzieli nas od Świąt Bożego Narodzenia, nasze myśli zwracają się ku pięknym tradycjom i zwyczajom. Kolacja wigilijna i dzielenie się opłatkiem, pachnąca choinka, kolędowanie czy własnoręcznie wykonane ozdoby świąteczne – to tylko niektóre z nich. Nieodłącznym elementem tych cudownych świąt jest także szopka betlejemska i związane z nią jasełka bożonarodzeniowe.

Geneza żłóbka betlejemskiego

  • Na początku nie przywiązywano wagi do tego kiedy i gdzie narodził się Chrystus.
  • W czasach Konstantyna Wielkiego (IVw) w bazylice wybudowanej w Betlejem stanął żłóbek przy którym rokrocznie na przełomie 24/25 grudnia odbywały się uroczystości.
  • Od VI wieku w Rzymie w kościele S. Maria Maggiore czczono żłóbek, który według wierzeń miał pochodzić z betlejemskiej groty. Tam również znajduje się pierwowzór szopki bożonarodzeniowej, wykonany w marmurze przez Arnolfo di Cambio.
  • Pierwszą szopkę betlejemską postawił św. Franciszek z Asyżu. Działo się to na początku XIII wieku w mieście Graccio we Włoszech. W skalnej grocie odtworzona została uboga i surowa stajenka betlejemska. Żłóbek otaczały żywe zwierzęta (m.in. wół i osioł). Był to prawzór dzisiejszej żywej szopki i jasełek.
  • Na początku w stajence znalazły się rzeźbione w drewnie postaci Dzieciątka, Matki Boskiej, św. Józefa, pastuszków, zwierząt i Trzech Króli. Z czasem w szopce bożonarodzeniowej zaczęły pojawiać się figurki przedstawicieli poszczególnych stanów społecznych, np. rzemieślników, chłopów, mieszczan a także górali czy wojska. Były to tzw. szopki neapolitańskie. To właśnie w Neapolu powstały największe i najokazalsze szopki ruchome.
  • W XVIII wieku pojawiają się szopki orientalne z egzotycznymi postaciami: Arabami, Murzynami, wielbłądami, Persami.

Tradycja szopek polskich wywodzi się z Włoch i przybyła wraz  z pojawieniem się na naszych ziemiach franciszkanów. Betlejemskie przedstawienia zostały nazwane jasełkami (jasło oznacza żłób) i szybko zyskały uznanie. Pierwsze jasełkowe figurki pochodzą z XIV wieku.

Obecnie spotykamy najczęściej szopki regionalne, których elementy  ściśle wiążą się z jakimś miejscem. Najbardziej znane są oczywiście szopki krakowskie. Od 1927 roku na krakowskim rynku odbywa się konkurs na najładniejszą szopkę. Okolice Pomnika Mickiewicza zamieniają się wtedy w okazałe muzeum.